Η δράση «G.R.E.E.N Minds, Smart Codes: Growing Responsible Environmental Education Network μέσω Προγραμματισμού & Ρομποτικής» αξιοποιεί σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία, τον προγραμματισμό και τη ρομποτική ως μέσα καλλιέργειας περιβαλλοντικής συνείδησης, υπεύθυνης πολιτότητας και ενεργού συμμετοχής των μαθητών/τριών σε ζητήματα βιώσιμης ανάπτυξης. Η υλοποίησή της έρχεται να εμπλουτίσει και να προσθέσει παιδαγωγική αξία και ποιότητα στα προγράμματα «Πρασινίζω το σχολείο μου» και στο eTwinning έργο G.R.E.E.N (Growing Responsible Environmental Education Network), στα οποία το σχολείο συμμετέχει ενεργά.
- Δράση 1: «From Plants to Pixels» - Ψηφιακή Χαρτογράφηση της Σχολικής Βιοποικιλότητας
Οι μαθητές/τριες αξιοποιούν την εφαρμογή PlantNet (ή παρόμοια) για να σαρώσουν, να αναγνωρίσουν και να καταγράψουν τα είδη φυτών και δέντρων που υπάρχουν στον σχολικό χώρο, αναπτύσσοντας δεξιότητες παρατήρησης, διερεύνησης και κατανόησης της έννοιας της βιοποικιλότητας. Ακολούθως, οι μαθητές/τριες χρησιμοποιούν μηχανές αναζήτησης και αξιόπιστες ψηφιακές πηγές για να εντοπίσουν πληροφορίες σχετικά με τις χρήσεις, τις ιδιότητες και τη σημασία των φυτών, αναπτύσσοντας δεξιότητες αναζήτησης, αξιολόγησης και επιλογής πληροφοριών. Τα δεδομένα που συλλέγουν μετασχηματίζονται σε σύντομα πληροφοριακά κείμενα, καλλιεργώντας τον γραπτό λόγο, την ικανότητα σύνοψης και τη μετατροπή της πληροφορίας σε κατανοητικό ψηφιακό περιεχόμενο. Στη συνέχεια, οι μαθητές/τριες δημιουργούν QR codes, μετατρέποντας το παραγόμενο υλικό σε διαδραστικό ψηφιακό πόρο. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, έρχονται σε επαφή με βασικές έννοιες προγραμματιστικής λογικής, όπως η ακολουθία, η οργάνωση πληροφοριών και η σύνδεση φυσικού και ψηφιακού κόσμου. Οι QR κώδικες τοποθετούνται σε ειδικές πινακίδες μπροστά από κάθε φυτό, μετατρέποντας τον σχολικό χώρο σε ένα ανοικτό, διαδραστικό περιβαλλοντικό εργαστήριο μάθησης, προσβάσιμο σε ολόκληρη τη σχολική κοινότητα.
Δράση 2: «Coding the Climate» - Διερευνώντας τη θερμοκρασία με micro:bit
Οι μαθητές και οι μαθήτριες προγραμματίζουν τα micro:bit ώστε να λειτουργούν ως ψηφιακά θερμόμετρα και να εμφανίζουν τη θερμοκρασία στην οθόνη τους. Στο εργαστήριο Ηλεκτρονικών Υπολογιστών εξοικειώνονται με βασικές έννοιες προγραμματισμού, όπως η εισαγωγή εντολών, η ανάγνωση αισθητήρων και η απεικόνιση δεδομένων. Στη συνέχεια, οργανωμένοι σε ομάδες, μεταφέρονται στον προαύλιο χώρο του σχολείου, όπου πραγματοποιούν μετρήσεις θερμοκρασίας σε διαφορετικά σημεία, όπως στο κέντρο του γηπέδου, κάτω από τα δέντρα, κοντά σε τοίχους και σε σκιασμένους χώρους. Τα δεδομένα που συλλέγονται συγκρίνονται και θα καταγράφονται, ενισχύοντας δεξιότητες παρατήρησης, συνεργασίας και ανάλυσης πληροφοριών.Μέσα από τη βιωματική αυτή διαδικασία, οι μαθητές/τριες διαπιστώνουν έμπρακτα ότι οι χώροι με δέντρα παρουσιάζουν αισθητά χαμηλότερη θερμοκρασία, οδηγούμενοι στο συμπέρασμα ότι τα δέντρα προσφέρουν φυσική δροσιά, συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος και αποτελούν βασικό σύμμαχο απέναντι στην υπερθέρμανση του περιβάλλοντος.
Η δράση μετατρέπει τη γνώση σε εμπειρία και την εμπειρία σε περιβαλλοντική συνείδηση, ενισχύοντας την κατανόηση ότι η τεχνολογία και ο προγραμματισμός μπορούν να λειτουργήσουν ως εργαλεία διερεύνησης και προστασίας του φυσικού μας κόσμου.
Μετά τη διερεύνηση της σημαντικής προσφοράς των δέντρων στη δημιουργία δροσιάς και στη βελτίωση του μικροκλίματος του σχολικού χώρου, οι μαθητές/τριες οδηγηγούνται στο επόμενο ουσιαστικό ερώτημα:
Αφού τα δέντρα και τα φυτά μάς προσφέρουν τόσα πολλά, πώς μπορούμε να τα φροντίζουμε σωστά;
Η ανάγκη αυτή αποτελεί τη βάση για την επόμενη δράση, η οποία εστιάζει στη σωστή και υπεύθυνη διαχείριση του νερού.
- Δράση 3: Coding for Smart Watering with micro:bit-Αισθητήρες Υγρασίας: Ο Σύμμαχος για Έξυπνο Πότισμα και Εξοικονόμηση Νερού
Οι μαθητές/τριες κατανοούν ότι το πότισμα είναι καθοριστικής σημασίας για την υγιή ανάπτυξη των φυτών, ωστόσο το αλόγιστο ή μη συστηματικό πότισμα μπορεί να οδηγήσει τόσο σε σπατάλη πολύτιμων υδάτινων πόρων όσο και σε προβλήματα στο ριζικό τους σύστημα.
Πιο συγκεκριμένα, αξιοποιούν αισθητήρες υγρασίας εδάφους, λαμπάκια LED (κόκκινο και πράσινο), το Nezha Inventor’s Kit και το micro:bit, προκειμένου να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν έναν απλό αυτοματισμό υπενθύμισης ποτίσματος. Μέσα από δραστηριότητες προγραμματισμού, ορίζουν συνθήκες λειτουργίας του συστήματος: όταν το έδαφος διαθέτει επαρκή υγρασία, ενεργοποιείται το πράσινο LED, υποδεικνύοντας ότι το φυτό δεν χρειάζεται πότισμα· Όταν όμως τα επίπεδα υγρασίας είναι χαμηλά, ενεργοποιείται το κόκκινο LED, προειδοποιώντας ότι απαιτείται πότισμα.
Μόλις το φυτό ποτιστεί επαρκώς και η υγρασία επανέλθει σε φυσιολογικά επίπεδα, το σύστημα επαναφέρεται αυτόματα στην αρχική του κατάσταση, σβήνοντας το κόκκινο λαμπάκι και ενεργοποιώντας ξανά το πράσινο. Στη συνέχεια, οι μαθητές/τριες μεταβαίνουν στον προαύλιο χώρο του σχολείου, όπου εντοπίζουν τα φυτά που χρειάζονται πότισμα και εφαρμόζουν στην πράξη τον αυτοματισμό που δημιούργησαν.
Επιπλέον μέσα από τη βιωματική αυτή διαδικασία, οι μαθητές/τριες κατανοούν έμπρακτα ότι η φροντίδα των φυτών απαιτεί συνέπεια, υπευθυνότητα και ορθολογική χρήση των φυσικών πόρων, αντιλαμβανόμενοι πως η τεχνολογία και ο προγραμματισμός μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βιώσιμη διαχείριση του νερού και στην προστασία του περιβάλλοντος.
- Δράση 4: Smart Weather Station with micro:bit
Στη δράση αυτή, οι μαθητές/τριες δημιούργησαν ένα σχολικό μετεωρολογικό σταθμό, με αξιοποίηση του Smart Climate Kit της Elecfreaks, το οποίο περιλαμβάνει αισθητήρες θερμοκρασίας, υγρασίας αέρα, φωτεινότητας και λοιπών περιβαλλοντικών παραμέτρων.
Οι μαθητές/τριες προγραμμάτισαν τα micro:bit ώστε να πραγματοποιούν συνεχή και επαναλαμβανόμενη καταγραφή δεδομένων, μετατρέποντάς τα σε ψηφιακούς σταθμούς παρακολούθησης των καιρικών συνθηκών στον σχολικό χώρο. Μέσα από τη διαδικασία αυτή, κατανόησαν τη σημασία της συστηματικής συλλογής δεδομένων και τη διαφορά μεταξύ στιγμιαίας και μακροχρόνιας μέτρησης.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη σύνδεση των μετρήσεων με την ανάπτυξη των φυτών και των δέντρων. Οι μαθητές/τριες διερεύνησαν πώς η θερμοκρασία, η υγρασία του αέρα και η ένταση του φωτός επηρεάζουν την ανάγκη για πότισμα, τη ζωτικότητα των φυτών και το μικροκλίμα του σχολικού περιβάλλοντος. Μέσα από συγκρίσεις ημερήσιων και εβδομαδιαίων δεδομένων, οδηγήθηκαν στην κατανόηση ότι η φροντίδα του πρασίνου προϋποθέτει την παρακολούθηση ενός συνόλου αλληλένδετων παραγόντων.
Τα δεδομένα που συλλέγονταν μέσω του Smart Climate Kit, οργανώνθηκαν σε πίνακες και απλά γραφήματα, επιτρέποντας στους μαθητές/τριες να αναπτύξουν δεξιότητες ανάλυσης δεδομένων, επιστημονικής ερμηνείας και εξαγωγής συμπερασμάτων. Παράλληλα, ενισχύθηκε η υπολογιστική σκέψη μέσα από τη χρήση μεταβλητών, χρονικών επαναλήψεων και αυτοματοποιημένων καταγραφών.
Η δράση αναδεικνύει τον προγραμματισμό και την τεχνολογία ως εργαλεία επιστημονικής παρατήρησης και τεκμηριωμένης λήψης αποφάσεων, ενισχύοντας τη σύνδεση STEM εκπαίδευσης και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας. Ο σχολικός μετεωρολογικός σταθμός θα λειτουργήσει ως μόνιμη ψηφιακή υποδομή, αξιοποιήσιμη από όλες τις τάξεις και σε βάθος χρόνου.
Δράση 5: Smart Greenhouse - Το έξυπνο θερμοκήπιο
Ως φυσική συνέχεια των δράσεων που αφορούν τη μελέτη των περιβαλλοντικών παραγόντων, τη διαχείριση του νερού και τη συλλογή δεδομένων μέσω αισθητήρων, οι μαθητές/τριες προχώρησαν στη δημιουργία ενός έξυπνου θερμοκηπίου
Αφετηρία του έργου αποτέλεσε ο προβληματισμός γύρω από τη σημασία της καλλιέργειας υγιεινών και βιολογικών τροφίμων, ιδιαίτερα στο σύγχρονο αστικό περιβάλλον, όπου ο διαθέσιμος χρόνος για τη φροντίδα των φυτών είναι συχνά περιορισμένος. Οι μαθητές/τριες διερεύνησαν πώς η τεχνολογία μπορεί να συμβάλει στη δημιουργία αυτόνομων και «έξυπνων» συστημάτων καλλιέργειας, τα οποία εξασφαλίζουν καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης για τα φυτά, με λιγότερη ανθρώπινη παρέμβαση και με σεβασμό προς το περιβάλλον.
Στην πρώτη φάση του έργου, οι μαθητές/τριες ανίχνευσαν τις πρότερες γνώσεις τους γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, το Διαδίκτυο των Πραγμάτων και τους αισθητήρες. Μέσα από βιωματικές δραστηριότητες εντόπισαν αισθητήρες που χρησιμοποιούνται στην καθημερινή ζωή και πειραματίστηκαν με διάφορα είδη αισθητήρων, κατανοώντας τον τρόπο λειτουργίας τους και τη χρησιμότητά τους σε πραγματικές εφαρμογές.
Στη συνέχεια, μελέτησαν τις ανάγκες των φυτών, τους παράγοντες που επηρεάζουν την ανάπτυξή τους, καθώς και βασικές έννοιες που σχετίζονται με τα ηλεκτρικά κυκλώματα και τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Ακολούθως, προχώρησαν στον σχεδιασμό και την κατασκευή θερμοκηπίου, στο οποίο φύτεψαν φυτά και παρακολούθησαν τις συνθήκες ανάπτυξής τους.
Το θερμοκήπιο μετατράπηκε σταδιακά σε «έξυπνο», με την αξιοποίηση micro, αισθητήρων και αυτοματισμών. Οι μαθητές/τριες δημιούργησαν σύστημα ελέγχου θερμοκρασίας, ώστε όταν η θερμοκρασία ήταν χαμηλή να ενεργοποιείται ένδειξη θέρμανσης με κόκκινο φως, ενώ όταν η θερμοκρασία ήταν υψηλή να τίθεται σε λειτουργία ανεμιστήρας με κινητήρα. Παράλληλα, αξιοποίησαν φωτοβολταϊκά πλαίσια και σερβοκινητήρα, δημιουργώντας αυτοματισμό που επέτρεπε την ενεργοποίηση ανεμιστήρων με τη χρήση ηλιακής ενέργειας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε και η δημιουργία αυτοματισμού με υαλοκαθαριστήρες, ο οποίος συνδέθηκε με το φαινόμενο της σκόνης στην Κύπρο. Οι μαθητές/τριες αντιλήφθηκαν ότι η σκόνη μπορεί να επηρεάσει την απόδοση των φωτοβολταϊκών, μειώνοντας το επίπεδο φωτισμού, και σχεδίασαν μηχανισμό καθαρισμού για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Επιπλέον, με τη χρήση αισθητήρα υγρασίας εδάφους, δημιούργησαν σύστημα ειδοποίησης για το πότε τα φυτά χρειάζονταν πότισμα, χρησιμοποιώντας φωτεινές ενδείξεις για την ενημέρωση των χρηστών
Έχοντας πλέον κατανοήσει τη σημασία της φροντίδας του φυσικού περιβάλλοντος και τη σχέση ανθρώπινων επιλογών και οικοσυστημάτων, οι μαθητές/τριες οδηγήθηκαν στο επόμενο κρίσιμο ερώτημα:
Πώς μπορούν οι καθημερινές μας συνήθειες να προστατεύουν ή να επιβαρύνουν το περιβάλλον που τόσο προσεκτικά μελετήσαμε;
Το ερώτημα αυτό αποτέλεσε το εφαλτήριο για την επόμενη δράση.
Δράση 6: Ο Έξυπνος Κάδος: Δημιουργία Διαδραστικής Εφαρμογής Ανακύκλωσης με Scratch & Makey Makey
Η δράση εστίασε στη διαχείριση απορριμμάτων και στην ορθή ανακύκλωση, μέσα από τη δημιουργία ενός έξυπνου, διαδραστικού κάδου ανακύκλωσης.
Στο πλαίσιο της δράσης, οι μαθητές/τριες αξιοποίησαν το λογισμικό ανοικτού κώδικα Scratch σε συνδυασμό με το πρόσθετο Makey Makey, προκειμένου να σχεδιάσουν και να προγραμματίσουν μια ψηφιακή εφαρμογή που καθοδηγούσε τον χρήστη στον σωστό διαχωρισμό των ανακυκλώσιμων απορριμμάτων.
Μέσα από τον προγραμματισμό στο Scratch, οι μαθητές/τριες δημιούργησαν διαδραστικά σενάρια με ηχητικές οδηγίες, εικόνες και μηνύματα ανατροφοδότησης. Κάθε φορά που ο χρήστης άγγιζε το αντίστοιχο σημείο του κάδου, η εφαρμογή ενεργοποιούσε ηχητικές πληροφορίες που τον καθοδηγούσαν στη σωστή ανακύκλωση των απορριμμάτων.
Η δράση επέτρεψε στους/στις μαθητές/τριες να κατανοήσουν έμπρακτα ότι η προστασία του περιβάλλοντος δεν αφορούσε μόνο την παρακολούθηση φυσικών φαινομένων, αλλά και τη διαμόρφωση υπεύθυνων καθημερινών συνηθειών.
Δράση 7: “Eco Missions”: Δημιουργία Ψηφιακού Παιχνιδιού στο Scratch με Χρήση Joystick
Οι μαθητές/τριες θα αξιοποιήσουν το Scratch και φυσικές διεπαφές (Makey Makey) για να υποστηρίξουν τη σωστή ανακύκλωση, η πρόταση θα εξελιχθεί σε μια ακόμη πιο δημιουργική και παιγνιώδη εφαρμογή του προγραμματισμού: τη δημιουργία ενός ψηφιακού παιχνιδιού που προάγει σωστές περιβαλλοντικές συνήθειες.
Στο πλαίσιο της δράσης, οι μαθητές/τριες θα σχεδιάσουν και θα προγραμματίσουν στο Scratch (scratch.mit.edu) ένα παιχνίδι με ήρωα/ηρωίδα που θα εκτελεί “eco-missions” (αποστολές) σχετικές με υπεύθυνη περιβαλλοντική συμπεριφορά. Ο χειρισμός του ήρωα θα γίνεται μέσω Joystick:bit Kit for micro:bit, ώστε το παιχνίδι να λειτουργεί ως διαδραστική εμπειρία που συνδέει τον ψηφιακό κόσμο με πραγματικές επιλογές και αξίες. Οι αποστολές του παιχνιδιού θα περιλαμβάνουν ενδεικτικά: σωστό διαχωρισμό απορριμμάτων, εξοικονόμηση νερού, σβήσιμο φώτων/εξοικονόμηση ενέργειας, προστασία πρασίνου, αποφυγή πλαστικών μίας χρήσης και υπεύθυνη μετακίνηση. Καθώς ο ήρωας θα ολοκληρώνει αποστολές, θα κερδίζει πόντους ή «οικολογικά σήματα», ενώ για λανθασμένες επιλογές θα εμφανίζονται μηνύματα ανατροφοδότησης, ενισχύοντας τη μάθηση μέσα από το παιχνίδι.
Η ανάπτυξη του παιχνιδιού θα γίνει σταδιακά: οι μαθητές/τριες θα δημιουργήσουν σενάρια, επίπεδα δυσκολίας και κανόνες παιχνιδιού, θα χρησιμοποιήσουν μεταβλητές για πόντους/χρόνο, θα εφαρμόσουν συνθήκες (if–then), επαναλήψεις, γεγονότα (events), ανίχνευση σύγκρουσης (collision) και χειρισμό με είσοδο από joystick. Με τον τρόπο αυτό θα αναπτύξουν δεξιότητες υπολογιστικής σκέψης, επίλυσης προβλημάτων, σχεδιασμού αλγορίθμων, δημιουργίας ψηφιακού περιεχομένου και συνεργασίας σε ομάδες (game design teams).
Η δράση θα ενισχύσει τη φιλοσοφία της CodeWeek, καθώς οι μαθητές/τριες δεν θα είναι απλοί χρήστες τεχνολογίας, αλλά δημιουργοί ψηφιακών εργαλείων με κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, μετατρέποντας τις γνώσεις τους σε ένα παιχνίδι που μπορεί να χρησιμοποιηθεί από συμμαθητές/τριες και συνεργαζόμενα σχολεία για διάχυση και ευαισθητοποίηση.
Δράση 8: Green Open School Day
Η δράση αποτέλεσε το αποκορύφωμα και το σημείο σύνδεσης όλων των επιμέρους δράσεων του έργου, λειτουργώντας ως μια ανοιχτή γιορτή μάθησης, τεχνολογίας και περιβαλλοντικής ευαισθητοποίησης. Η ημέρα αυτή σχεδιάστηκε ως ανοικτή εκδήλωση, στην οποία προσκλήθηκαν μαθητές/τριες, γονείς, εκπαιδευτικοί, συνεργαζόμενα σχολεία, καθώς και εκπρόσωποι της τοπικής κοινότητας και των εκπαιδευτικών φορέων.
Κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης, ο σχολικός χώρος μετατράπηκε σε ένα ζωντανό, διαδραστικό περιβαλλοντικό και ψηφιακό εργαστήριο, όπου οι επισκέπτες είχαν τη δυνατότητα να γνωρίσουν βιωματικά τις δράσεις που υλοποιήθηκαν στο πλαίσιο του έργου. Οι μαθητές/τριες ανέλαβαν ενεργό ρόλο ως παρουσιαστές και ξεναγοί, παρουσιάζοντας τη διαβαθμισμένη μαθησιακή πορεία που ακολούθησαν.
Η Green Open School Day δεν λειτούργησε μόνο ως παρουσίαση αποτελεσμάτων, αλλά και ως χώρος διάχυσης, αλληλεπίδρασης και συνεργασίας, ενισχύοντας τη σύνδεση σχολείου–κοινότητας και προβάλλοντας τον ρόλο των μαθητών/τριών ως ενεργών δημιουργών γνώσης. Μέσα από τη δράση αυτή, αναδείχθηκε ότι ο προγραμματισμός, η ρομποτική και τα ψηφιακά εργαλεία δεν αποτέλεσαν αυτοσκοπό, αλλά μέσα κατανόησης, προστασίας και βελτίωσης του περιβάλλοντος.
